Trùng họ tên: vì sao nhiều đến thế và cách phân biệt

Tra ra đúng họ tên người thân rồi mừng — nhưng cuộn xuống thấy còn hàng trăm người cùng tên. Đây là chuyện rất bình thường, và bài này chỉ cách lọc ra đúng người.

Nhiều đến mức nào

Trong 599.683 hồ sơ của kho, có 67.194 họ tên được từ hai người trở lên mang, gộp lại thành 470.525 hồ sơ — tức khoảng bốn phần năm số hồ sơ nằm trong một nhóm trùng tên nào đó. Riêng hơn tám nghìn họ tên có từ mười người trở lên.

Các trang gom theo tên không phân biệt dấu, nên Dũng và Dung, Dực và Đức nằm chung một chỗ. Cố ý như vậy: hồ sơ chép tay sai dấu rất nhiều, tách ra thì người nhà tìm theo cách viết này lại không thấy cách viết kia.

Vì sao nhiều thế

• Cấu tạo tên người Việt. Một số ít họ phổ biến, một số ít chữ đệm (Văn, Thị) và một kho tên gọi không lớn — số tổ hợp thực dùng vì thế khá hẹp.
• Cùng một người bị chép nhiều lần. Một liệt sĩ có thể xuất hiện trong sổ nghĩa trang, danh sách quy tập và hồ sơ tỉnh — ba dòng, một người. Trang này gộp lại khi các dòng trùng khít nhau, nhưng chỉ lệch một dấu là không gộp được nữa; thà để dư còn hơn xoá nhầm.
• Chép tay và chép sai. Bia mộ mờ, chữ viết tay, đánh máy lại nhiều lần: Dực / Dụt, Chín / Chính, Thanh / Thành.

Bốn mục để phân biệt, theo thứ tự đáng tin

1. Quê quán — đáng tin nhất, vì hai người cùng tên cùng xã là rất hiếm. Nhưng 83,6% hồ sơ để trống mục này, và khi có thì hay ghi theo tên tỉnh cũ.
2. Ngày hy sinh — đối chiếu thẳng với giấy báo tử. 77,9% hồ sơ có mục này. Cẩn thận: ngày trên giấy báo tử đôi khi là ngày đơn vị báo về, lệch vài ngày so với ngày ghi ở bia.
3. Năm sinh — 42,5% hồ sơ có. Lệch một hai năm là bình thường (khai tăng tuổi để đi bộ đội), lệch nhiều thì phải nghi.
4. Đơn vị — chỉ 8,8% hồ sơ có, nhưng khi có thì gần như chốt được. Nếu kho phần mộ để trống, hãy tìm trong danh sách do đơn vị lập: các danh sách ấy sinh ra từ chính đơn vị nên ghi rất kỹ.

Một dấu hiệu hay bị bỏ qua: nơi an táng

Nếu gia đình biết người thân chiến đấu ở mặt trận nào, nơi an táng loại bỏ rất nhanh. Một người hy sinh ở chiến trường miền Tây Nam Bộ khó mà nằm ở nghĩa trang Quảng Trị. Trùng tên, trùng cả năm sinh, nhưng khác vùng thì gần như chắc chắn là hai người.

Dùng công cụ nào

• Đối chiếu từng phần — nhập những gì gia đình nhớ được, kể cả không đầy đủ. Công cụ chấm điểm theo số mục khớp được kiểm chứng, chứ không phải theo số mục điền vào; chỉ trùng mỗi họ tên thì điểm luôn thấp, đúng như bản chất của nó.
• Trang theo tên — như Liệt sĩ Nguyễn Văn Thanh — gom hết người cùng tên về một chỗ để đọc lướt so sánh.