Vì sao hồ sơ ghi tên tỉnh nay không còn nữa

Hồ sơ ghi “Hà Nam Ninh” nhưng tra bản đồ không thấy tỉnh nào tên vậy. Không phải hồ sơ sai — đó là tên tỉnh có thật, ở thời điểm hồ sơ được lập. Bài này giải thích và chỉ cách tra khi gặp.

Vì sao hồ sơ ghi tên tỉnh không còn

Hồ sơ liệt sĩ được lập theo địa giới hành chính lúc lập hồ sơ. Từ 1975 đến nay bản đồ hành chính Việt Nam đã đổi nhiều lần: nhập tỉnh vào những năm 1976, tách tỉnh những năm 1989–1997, rồi sáp nhập tỉnh và bỏ cấp huyện năm 2025. Một hồ sơ lập năm 1980 ghi tên tỉnh của năm 1980, và không ai đi sửa lại toàn bộ hồ sơ mỗi lần bản đồ thay đổi.

Những tên tỉnh cũ còn trong kho này

Đếm trực tiếp trên kho, chỉ tính mục quê quán ghi rõ tên tỉnh. Tên huyện, xã cũ còn nhiều hơn thế và không thống kê hết được.

Tra cứu thế nào cho ra

1. Thử cả tên cũ lẫn tên mới. Người ông là dân Ý Yên thì thử cả “Ý Yên Nam Định” lẫn “Ý Yên Hà Nam Ninh”.
2. Tra bằng tên huyện, tên xã thay vì tên tỉnh. Đây là mẹo hữu ích nhất: tên xã và huyện bền hơn tên tỉnh nhiều. Gõ “Ý Yên” ra hết, bất kể hồ sơ ghi tỉnh nào.
3. Bỏ dấu cũng được. Ô tra cứu không phân biệt có dấu hay không: gõ “y yen” cũng ra như “Ý Yên”.
4. Gõ ít chữ thôi. Ô quê quán tìm theo chuỗi liền nhau, nên “Ý Yên” tìm được nhiều cách viết hơn là gõ cả “xã Yên Phong huyện Ý Yên tỉnh Nam Định”.

Còn khi hồ sơ để trống quê quán

Đây là tình cảnh phổ biến nhất: 83,6% hồ sơ trong kho — 501.074 hồ sơ — không ghi quê quán. Phần lớn là mộ quy tập từ chiến trường, chỉ còn lại tấm bia và những gì đơn vị kịp ghi.

Khi ấy phải dựa vào mục khác: năm sinh, ngày hy sinh, hoặc danh sách do đơn vị lập — các danh sách ấy thường ghi nguyên quán rất chi tiết đến tận thôn, vì do chính đồng đội hoặc cơ quan quân lực ghi lúc bấy giờ.