Mộ liệt sĩ chưa biết tên: 19.437 phần mộ và cách tìm
Đăng ngày
Đi khắp một nghĩa trang, gặp hàng dãy bia chỉ ghi mấy chữ “chưa rõ họ tên”. Trong kho tra cứu của trang này có 19.437 hồ sơ như vậy. Bài này nói vì sao có những ngôi mộ ấy, và gia đình còn lần theo được bằng đường nào.
Bia ghi thế nào
Không có một cách ghi chung. Mỗi địa phương, mỗi đợt quy tập lại chép một kiểu, và cách ghi khác nhau chính là lý do gõ tìm hay không ra:
| Cách ghi trên hồ sơ | Số hồ sơ |
|---|---|
| Chưa rõ họ tên | 9.775 |
| Mộ chưa rỏ họ tên | 1.995 |
| Chưa rõ tên | 1.920 |
| Chưa rỏ họ tên | 877 |
| Mộ Liệt sỹ chưa rõ họ tên | 700 |
| Chưa Biết Tên | 618 |
Chép nguyên văn từ hồ sơ gốc, kể cả chỗ sai chính tả — “chưa rỏ” chứ không phải “chưa rõ”. Trang này không sửa hồ sơ gốc: sửa đi thì mất dấu vết của bản chép, mà bản chép là thứ duy nhất còn lại.
Vì sao một phần mộ lại không còn tên
- Chôn cất giữa chiến sự. Đồng đội chôn ngay tại chỗ, đánh dấu bằng thứ có sẵn. Vài tháng sau đơn vị đã đi nơi khác, dấu ấy không còn.
- Giấy tờ đi cùng người ghi. Sơ đồ mộ chí nằm trong sổ của một người; người ấy hy sinh thì sơ đồ mất theo.
- Quy tập nhiều chặng. Hài cốt được đưa về nghĩa trang xã, rồi huyện, rồi tỉnh. Mỗi lần chuyển là một lần chép lại, và tên rơi mất ở một chặng nào đó. Xem thêm bài quy tập hài cốt liệt sĩ.
- Chữ trên bia mòn. Bia sớm làm bằng vật liệu tạm; qua vài chục mùa mưa thì không còn đọc được, và lần lập lại danh sách sau ghi là chưa rõ.
“Chưa biết tên” không có nghĩa là không còn manh mối
Hồ sơ mất tên nhưng thường vẫn giữ được những thứ khác, và chính những thứ ấy mới là đường đi:
- Ngày hy sinh. 466.408 hồ sơ trong kho có ghi ngày. Nếu gia đình biết ngày giỗ — dù chỉ biết tháng — thì đó là một mốc lọc rất mạnh.
- Nghĩa trang và vị trí mộ. Mọi hồ sơ đều gắn với một nghĩa trang cụ thể trong số 3.129 nghĩa trang, phần lớn có cả khu, lô, hàng, số mộ.
- Người nằm cạnh. Những người hy sinh cùng một trận thường được chôn cùng chỗ rồi quy tập cùng một đợt, nên nằm gần nhau trong nghĩa trang. Trong kho có 63.368 nhóm từ hai người trở lên cùng ngày hy sinh và cùng nghĩa trang. Biết tên một người đồng đội là lần ra được cả nhóm.
Gia đình nên làm gì
- Tra theo nghĩa trang chứ đừng tra theo tên. Mở danh mục nghĩa trang, chọn nghĩa trang ở địa bàn đơn vị hoạt động, rồi xem những hồ sơ chưa rõ tên ở đó có trùng ngày hy sinh với ngày giỗ nhà mình không.
- Lần theo tên đồng đội. Hỏi lại các bác cựu chiến binh cùng đơn vị xem còn nhớ tên ai hy sinh cùng đợt. Rồi lập hồ sơ tìm kiếm và ghi những tên ấy vào — hệ thống sẽ tìm xem họ được quy tập về đâu.
- Hỏi Ban quản lý nghĩa trang. Nhiều nơi giữ sổ gốc và sơ đồ quy tập chi tiết hơn hẳn bản đã số hoá, trong đó có thể ghi hài cốt được đưa về từ đâu, đợt nào.
- Hỏi Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội nơi liệt sĩ nhập ngũ về hồ sơ quân nhân và giấy báo tử gốc, và về việc lấy mẫu giám định ADN.
Việc xác định danh tính một phần mộ chưa biết tên do Nhà nước làm, và gia đình không phải trả tiền cho ai. Không có cách nào để một cá nhân “chỉ” được ngôi mộ vô danh nào là người nhà mình. Ai nhận làm việc đó lấy tiền thì đó là lừa đảo — xin đọc bài cảnh giác với dịch vụ tìm mộ thu tiền.
Trang này không xác định danh tính ai. Nó chỉ bày ra dữ liệu đang có, chỉ chỗ khớp và chỗ chưa khớp, để gia đình mang đi hỏi đúng cơ quan.